Zepsute pieniądze

Jeśli pamiętasz z dzieciństwa wymienianie się naklejkami, wiesz, jak wygląda barter: bezpośrednia wymiana towaru za towar. Przestaje działać w momencie, gdy stolarz potrzebuje butów, a szewc akurat nie potrzebuje stołu. Ekonomiści nazywają to „problemem podwójnej zbieżności potrzeb” i jest to pierwszy powód, dla którego powstał pieniądz.

Już w kulturach prehistorycznych ludzie zauważyli, że niektóre przedmioty są akceptowane przez wszystkich. Sól, ziarno, suszona ryba, futra, muszle. Zaczęły działać jako uniwersalny środek wymiany. Nazywamy je pieniądzem towarowym.

Złoto: technologia sprawdzona przez 5000 lat

Dlaczego złoto? Srebro było bardziej obfite. Miedź szybko się utleniała. Żelazo rdzewiało. Złoto miało niemal idealne właściwości: było chemicznie obojętne i na tyle rzadkie, że każdego roku przybywała jedynie niewielka część istniejącego zasobu.

Złoto ma cechę, którą ekonomiści nazywają wysokim stock-to-flow. Jego światowy zasób jest ogromny, podczas gdy ilość dodawana rocznie wynosi około 1,5–2%. Nawet gdyby geolodzy znaleźli jutro ogromną żyłę złota, nie mogliby podwoić podaży ani w rok, ani w dziesięć lat.

Lekcja: gdy państwo potrzebuje więcej pieniędzy, niż zbierze z podatków, zaczyna po cichu okradać tych, którzy już je mają.

Pieniądz papierowy i wielka pokusa

Pieniądz papierowy wynaleziono w Chinach za dynastii Tang (VII wiek) i rozpowszechnił się za dynastii Song. Zasada była prosta: ciężkie monety pozostawały u zaufanego przechowawcy, a kupiec nosił bon, który mógł wymienić.

System ten był solidny przez kilka wieków, dopóki obowiązywał jeden warunek: jeden papier, jedna uncja złota w skarbcu. W momencie, gdy emitent zaczął drukować więcej banknotów, niż miał złota na pokrycie (a to zdarzało się prawie zawsze), papier zaczął tracić wartość.